PL|EN|AM|AZ|GE|RU
Strona startowa arrow Artykuły arrow Azerbejdżan - Polska (Związki kulturalno-literackie)

Azerbejdżan - Polska (Związki kulturalno-literackie)

Drukuj

06.11.2007

Image Historia związków kulturalno-literackich pomiędzy Azerbejdżanem a Polską sięga pierwszej połowy XIX wieku. Uwidacznia się przede wszystkim w nawiązaniu wzajemnych kontaktów kulturalno-literackich, głównie w Petersburgu, Warszawie i na Kaukazie. Pierwszeństwo na tym polu należy się polskiemu orientaliście Józefowi Sękowskiemu. W 1825 r. w rosyjskim piśmie "Polarnaja Zwiezda" w Petersburgu zamieścił on rosyjski przekład azerbejdżańskiego utworu ludowego. W 1830 r. B. Romanowicz w czasopiśmie "Literaturnaja Gazieta" opublikował artykuły w przekładzie o Baku i jego architekturze.

W tym okresie pojawiły się nieliczne kadry nowej inteligencji azerbejdżańskiej. Najważniejszymi ośrodkiem nowej kultury azerbejdżańskiej w pierwszej połowie XIX wieku były miastach Petersburg i Tiflis. Pionierami odrodzenia kulturalnego byli Mirza Dżafar Topczibaszew, Mirza Fatali Achundow, Ismail Bek Kutkaszenski, Abbas Kuli Aga Bakichanow.

W Petersburgu w 1819 roku nawiązały się kontakty między przebywającymi tam polskimi i azerskimi literatami i uczonymi. Na pierwszym miejscu wymienić należy czołowego przedstawiciela nowej inteligencji azerbejdżańskiej M. D. Topczibaszew - profesora, kierownika katedry języka i literatury perskiej Uniwersytetu Peterburgskiego. W latach 20-tych XIX wieku jego uczniami było kilku Polaków studiujących orientalistykę między innymi Ludwig Władysław Spitznagel i Aleksander Chodźko.

Młody orientalista Władysław Spitznagel jeszcze podczas studiów w Petersburgu dokonał przekładu na język francuski fragmentu klasycznego poematu Nizamiego "Iskender Name" (Aleksandriada). XII-wieczny poeta Nizami Giandzawi w tym utworze, przedstawił legendarne dzieje popularnego na wschodzie Aleksandra Macedońskiego.

M. D. Topczybaszew poznał przebywającego w 1824 r. w Petersburgu Adama Mickiewicza, między azerbejdżańskim uczonym a znakomitym poetą nawiązały się przyjacielskie stosunki.

A. Mickiewicz pod kierunkiem M. D. Topczibaszew rozpoczął systematyczną naukę języka perskiego. W 1826 r. pod wpływem podróży do południowej Rosji, na Krym powstały "Sonety Krymskie" Poeta pokazał w nich orientalną atmosferę i wyobraźnię, wschodni kult wielkości, a także użył persko-azerskich zwrotów. Topczibaszew postanowił przełożyć na język perski jeden z "Sonetów Krymskich" Adama Mickiewicza. Ze względu na fakt, że sam nie znał języka polskiego, tłumaczenie odbyło się w ten sposób, że Aleksander Chodźko przełożył wiersz na język rosyjski, a następnie Topczibaszew z rosyjskiego na język perski. Było to pierwsze tłumaczenie twórczości wielkiego polskiego poety na język orientalny.

W dziejach polsko - azerbejdżańskich stosunków kulturalnych drugiego trzydziestolecia XIX wieku czołowe miejsce zajmuje Aleksander Chodźko. Pod wpływem M. D. Topczibaszewa rozwinęły się u niego zainteresowania kulturą azerbejdżańską. Aleksander Chodźko nauczył się języka azerskiego. W 1889 roku przetłumaczył on na język polski utwory szesnastowiecznego poety I. Nasimi. W jego twórczości na pierwszym miejscu wymienić należy pracę na temat azerbejdżańskiego eposu "Koroglu". Była to jedna z pierwszych książek, która wprowadziła do naukowej literatury zachodnoeuropejskiej problem azerbejdżańskiego folkloru.

Oficer służby wojskowej utalentowany poeta, autor licznych utworów i naukowiec Abbas Kuli Aga Bakichanow (1794 -1847) w 1833 r. przebywał, w Warszawie u swego dawnego szefa generała I. Paszkiewicza. W ciągu sześciu miesięcy swojego pobytu poznał język polski, jak też zaprzyjaźnił się z licznym gronem polskich intelektualistów. W Warszawie przy pomocy wynajętego tłumacza, który przekładał mu na język rosyjski łacińskie teksty, począł gromadzić materiały do przyszłej monografii o Mikołaju Koperniku. Podstawowym dziełem, które wyszło spod jego pióra była historia wschodniego Kaukazu, pod tytułem "Giulistani Iram" ("Rajski ogród różany").

W dziejach literatury polskiej w Azerbejdżanie czołowe miejsce zajmuje poeta Tadeusz Łada-Zabłocki (1813-1847) zaprzyjaźniony z A. Bakichanowem. Przetłumaczył on fragmenty jego dzieła "Rajski ogród różany". Tłumaczone przez T. Łada -Zabłockiego teksty dotyczyły różnych aspektów folkloru Azerbejdżańskiego oraz fragmentów eposu "Koroglu". Była to więc pewnego rodzaju mini - antologia literatury ludowej narodu azerbejdżańskiego, z którą czytelnik polski zapoznał się po raz pierwszy. Tłumaczył on także utwory XVIII - wiecznego azerbejdżańskiego poety M. Panach Wagifa - wezyra karabachskiego chanatu.
Kolejnym ważnym reprezentantem azerbejdżańskiego odrodzenia kulturalnego był Ismail Bek Kutkaszenski (1808 -1861) oficer wojska carskiego, który mając 42 lata został generałem armii. W jego twórczości literackiej na pierwsze miejsce wysuwa się opublikowana po francusku w Warszawie, w 1835 roku opowieść o miłości młodych "Reszid Bej i Saadet Chanum".

Ojciec azerbejdżańskiej dramaturgii, poeta i prozaik Mirza Fatali Achundow (1812 -1878) utrzymywał bliskie stosunki z przebywającym w Tiflise przedstawicielami inteligencji polskiej, młodymi polskimi poetami Tadeuszem Lada - Zabłockim i Władysławem Strzelnickim. Poświecił on swoje wiersze polskiej dziewczynie Wandzie.

O Azerbejdżanie pisał również jeden z polskich autorów Hippolit Jaworski (1812 -1877), w latach 1858 -1859 opublikował w Warszawskiej "Gazecie Codziennej" swoje wspomnienia o Baku i innych miastach Azerbejdżanu. Wybitną znawczynią literatury wschodniej, która tłumaczyła na język polski utwory XV wiecznego poety M. Fizuli (1489 -1556) była Stanisława Płaskowiczka -Rumkiewicz.

W latach 40-50-ch XIX wieku na terenie Azerbejdżanu mieszkało kilkanaście tysięcy Polaków. Kolonia polska w Baku było to środowisko w znacznej części posiadające wyższe wykształcenie. Ośrodkiem polskiego życia kulturalnego w Baku była kaplica katolicka, a następnie wybudowany w latach 1909 -1912 katolicki kościół pod wezwaniem świętej Marii.

Na początku XX wieku duże zasługi w zapoznaniu azerbejdżańskich czytelników z kulturą i literaturą polską, miała wydawana w Baku prasa w języku rosyjskim, zwłaszcza periodyk "Kaspi". Na łamach tego, jak również i innych wydawanych w Baku czasopism ukazywały się drobne przekłady utworów polskich pisarzy oraz artykuły na temat ich działalności. W 1907 roku wydany został w języku polskim w Baku "Przewodnik po Kaukazie".
W latach 1907-1908 wychodziło w Baku czasopismo w języku polskim pt. "Farys". Redaktorem jego był Polak I. Wojniłowicz. Dzięki pismu tamtejsi czytelnicy mogli dowiedzieć się o literackiej twórczości Elizy Orzeszkowej, Bolesława Prusa, Stefana Żeromskiego, Adama Asnyka i Gabrieli Zapolskiej. Szczególnie dużo miejsca poświęcono laureatowi Nagrody Nobla Henrykowi Sienkiewiczowi, bardzo chętnie czytanemu we wszystkich krajach Kaukaskich. Na szczególną uwagę zasługuje artykuł opublikowany w wydawanym w języku azerbejdżańskim periodyku "Aczig soz" z 24 stycznia 1917 roku, w którym z wielkim entuzjazmem pisano o kulturze polskiej oraz o twórczości Henryka Sienkiewicza.

Polscy architekci położyli bardzo duże zasługi w rozwój nowego budownictwa Azerbejdżanu w drugiej połowie XIX wieku i w pierwszych latach XX wieku. Na szczególną uwagę zasługują tu nazwiska Skibinskiego, Gocławskiego, Skórewicza, Płoszko, Krzyształowicza, Zalewskiego, Koszyńskiego oraz innych.

Józef Gocławski (1865 -1904) w 1982 roku objął stanowisko głównego architekta miejskiego. W 1891 r. powierzono mu budowlę - prawosławnego "Soboru Aleksandra Newskiego" (1891), zaprojektował też budynek Rady Miejskiej Baku - tzw. "Baksovet " oraz Pałac dla milionera Tagiewa.

Architekt Kazimierz Skurewicz (1866 -1950) był autorem wielu budynków użyteczności publicznej oraz budynkó w mieszkalnych np.: Gmach Banku Państwowego (1897-1899), Kantor Rotschilda i Pasaż Tagiewa.

Architekt Józef Płoszko zaprojektował i zrealizował: budynek Miejskiej Straży (1899), Siedzibę Prezydium Akademii Nauk Azerbejdżanu (1908) - w stylu Weneckim, hotel "Nowa Europa", kamienice czynszowe milionera M. Nagiewa, pałac milionera M. Muchtarowa, jak też i kościół katolicki pod wezwaniem świętej Marii (1909 -1912).

W Azerbejdżanie w ostatnich latach XX wieku rozwinęły się badania nad dziejami polsko-azerbejdżańskich stosunków kulturalnych, tu na szczególną uwagę zasługują prace historyka literatury M. Sadychowa, dotyczące wzajemnych kontaktów literackich w pierwszej połowie XIX wieku oraz Giular Abdulabekowej o polsko-azerbejdżańskich związkach literackich w latach 1920 -1979.

Stowarzyszenie Kulturalne Polska - Azerbejdżan
Warszawa, 22.09.2004
Prezes
Kerim Haciyev

Bibliografia

1. Bohda Baranowski, Krzysztof Baranowski "Historia Azerbejdżanu" , Ossolineum 1987
2. Andrzej Chodubski "Aktywność kulturalna Polaków w Azerbejdzanie w XIX i na początku XX w", Gdańsk 1986
3. Szamil Fatullaev - Figarov "Gradostroitelstwa Baku XIX - naczala XX wieków" Leningrad 1978

 
Strona jest współfinansowana w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej
Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2007 r.

© 2018 Stowarzyszenie Dom Kaukaski w Polsce
Christian Louboutin OutletChristian Louboutin DiscountChristian Louboutin Flats
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.
arch
ceny Tanie Kurtki Moncler Online Rozmiar dzieci Moncler Outlet Mężczyźni sklep odzież Moncler Kurtki Mężczyźni Rozmiar sale moncler polska 2014 polska Miłośnicy moncler sklep Outlet tanie ceny moncler sale oferta Kurtki sklep Moncler odzież dzieci tanie Moncler Outlet Outlet Tanie dzieci Moncler Kurtki ceny damska Online moncler polska Kobiety Rozmiar Kurtki moncler sklep dzieci Miłośnicy 2014 moncler sale Mężczyźni 2014 sale Moncler Mężczyźni Tanie 2014 Moncler Outlet polska Mężczyźni sale Moncler Kurtki oferta sklep ceny moncler polska Online 69% Off sklep moncler sklep Miłośnicy ceny tanie moncler sale Mężczyźni 69% Off Kobiety Moncler Kurtki Tanie Kobiety Moncler Outlet sklep Rozmiar dzieci Moncler Kurtki Sprzedam Miłośnicy Tanie moncler polska sale Rozmiar 2014 moncler sklep damska Mężczyźni Outlet moncler sale odzież sale Kobiety Moncler sklep tanie oferta Moncler Outlet Tanie Mężczyźni oferta Moncler Kurtki Rozmiar odzież polska moncler polska Outlet odzież 2014 moncler sklep Kobiety damska Tanie moncler sale Tanie polska sale Moncler damska Outlet ceny Moncler Outlet odzież tanie Mężczyźni Moncler Kurtki Kobiety Kurtki damska moncler polska dzieci tanie Sprzedam moncler sklep 69% Off Kobiety oferta moncler sale polska 2014 Online Moncler sklep damska 2014 Moncler Outlet dzieci Sprzedam Tanie Moncler Kurtki 69% Off dzieci sale moncler polska damska Sprzedam odzież moncler sklep Kurtki Mężczyźni ceny moncler sale ceny Sprzedam sklep Moncler Online Rozmiar tanie Moncler Outlet Mężczyźni Online damska Moncler Kurtki Kurtki polska dzieci moncler polska ceny 2014 sklep moncler sklep Tanie tanie Kurtki moncler sale damska ceny sklep Moncler 2014 oferta Miłośnicy Moncler Outlet ceny 69% Off Tanie Moncler Kurtki Tanie Mężczyźni oferta moncler polska Rozmiar 2014 Online moncler sklep Kurtki sklep polska moncler sale oferta Kurtki polska Moncler Miłośnicy Sprzedam odzież Moncler Outlet polska oferta odzież Moncler Kurtki odzież Miłośnicy oferta moncler polska Kobiety Rozmiar odzież moncler sklep Sprzedam damska tanie moncler sale